Nov 2, 2025
W
najnowszym odcinku podcastu „Rachunek sumienia” gościem Magdaleny Rigamonti jest
Oksana Zabużko – jedna z najwybitniejszych współczesnych
pisarek ukraińskich. Rozmowa toczy się wokół
rachunku sumienia Europy, literatury jako narzędzia walki z
zakłamaniem i doświadczenia życia w oblężonym Kijowie.
Zabużko ostrzega, że Europa wciąż nie
rozumie skali zagrożenia ze strony Rosji. Wskazuje na wieloletnią
propagandę zakorzenioną w rosyjskiej literaturze popularnej, która
przygotowywała społeczeństwo do wojny. Krytykuje zachodnią
slawistykę za ignorowanie tych sygnałów i za romantyzowanie
rosyjskiej kultury.
Pisarka mówi o Ukrainie jako kraju,
który przestał pukać do drzwi Europy – teraz walczy. Opowiada o
zmianie perspektywy: z osi wschód-zachód na pionową oś
północ-południe, gdzie kraje takie jak Rumunia, Mołdawia czy
państwa nordyckie stają się realnymi partnerami w budowaniu pasa
bezpieczeństwa.
Zabużko nie unika trudnych tematów –
mówi o rozczarowaniu polityką Polski wobec Ukrainy, o
antyukraińskiej retoryce w kampanii wyborczej, ale też o
konieczności budowania wspólnoty mimo przeszkód.
Kulminacją rozmowy jest osobiste
świadectwo życia w Kijowie pod ostrzałem. Pisarka opisuje nocne
naloty, dźwięki dronów przypominające kosiarki, strach i gniew,
który jednoczy społeczeństwo. Wzruszająca jest jej opowieść o
śmieciarce – dźwięku życia, który zwiastuje powrót do normalności
między falami wybuchów.
To rozmowa o literaturze jako
sumieniu, o wojnie jako codzienności i o Europie, która musi się
obudzić – bo, jak mówi Zabużko, „jesteśmy już w trakcie trzeciej
wojny światowej”.